
Otomotiv ve ağır vasıta lastik servislerinde, çelik konstrüksiyon fabrika ve köprü montajlarında, kule vinç ve güneş enerjisi (GES) santrali kurulumlarında, iş makinesi bakımında ve sanayi montaj hatlarında yüksek çaplı cıvata ile somunları saniyeler içinde söküp sıkmak için somun sıkmalar kullanılır. Elektrikli el aletleri ve inşaat grubu kategorilerinin en yüksek döndürme kuvveti (tork) üreten bu ekipmanları, halk ve sanayi dilinde "bijon tabancası", "şarjlı somun sökme", "darbeli somun sıkma (impact wrench)" olarak da bilinir.
İçerisindeki döner çekiç ve örs (Hammer & Anvil) darbe mekanizması sayesinde dönme direnciyle karşılaştığı anda dakikada 2.000 ile 3.800 kez teğetsel darbe vuran somun sıkma makineleri, kullanıcının bileğine geri tepme kuvveti (burkulma) iletmeden 300 Nm'den 2.400 Nm'ye varan devasa tork değerlerine ulaşır. Makita, DeWalt, PROTER ve pnömatik grubun liderleri Osaka ile Gison markalarının yer aldığı bu kategoride; somun sıkma makinesi fiyatları kare sürücü ölçüsüne (1/2", 3/4", 1"), maksimum sıkma ve koparma torkuna, kömürsüz (Brushless) motor yapısına ve solo gövde ya da çift akülü set içeriğine göre belirlenir.
Kare Sürücü Ölçüsü ve Güç Kaynağına Göre Somun Sıkma Çeşitleri
Somun sıkma makineleri, ucuna takılan darbeli lokmanın kare yuva ölçüsüne (inç) ve çalıştığı enerji tipine göre üç ana profesyonel gruba ayrılır:
1/2" (Yarım Parmak) Akülü ve Elektrikli Somun Sıkma Makineleri
Otomobil ve hafif ticari araç bijon sökümü, endüstriyel raf kurulumu, makine bakımı ve M10–M24 arası çelik cıvata montajlarında dünyada en yaygın kullanılan standart kare sürücü sınıfıdır. Kompakt sınıfta 300 Nm – 350 Nm tork üreten Makita DTW300Z / DTW300RTJ (18V LXT Kömürsüz) dar motor kaputu içlerinde ve şase altında manevra kolaylığı sağlarken; orta-ağır sınıfta Makita DTW700RTJ (700 Nm sıkma / 1000 Nm koparma) ve yüksek tork sınıfında Makita DTW1002Z (1000 Nm) ile DeWalt DCF899 / DCF900 modelleri paslanmış ve kaynamış bijonları dahi zorlanmadan çözer. Sabit priz bulunan atölyelerde ise kablolu Makita TW0350 ve 6906 serisi kesintisiz güç sunar.
3/4" ve 1" Ağır Sanayi, Kamyon ve Çelik Konstrüksiyon Somun Sıkmalar
Tır, kamyon, otobüs, traktör ve ekskavatör tekerlek bijonları, demiryolu ray bağlantıları, rüzgar türbini ve ağır çelik köprü bulonları (M22–M42 yüksek mukavemetli cıvatalar) için geliştirilen üst sınıf makinelerdir. 1/2 inç kare milin yüksek tork altında kesilme riskine karşı kalın 3/4 inç (19 mm) veya 1 inç (25.4 mm) kare sürücü ile üretilirler. Makita TW001G (40V Max XGT, 1.800 Nm sıkma / 2.050 Nm koparma torku) ve PROTER yüksek torklu şantiye serileri, sahada kompresör ve hava hortumu gerektirmeden en ağır bulonları söker.
Havalı (Pnömatik) Bijon ve Somun Sıkma Tabancaları
Lastik rot-balans servislerinde ve merkezi kompresör hattı bulunan oto tamirhanelerinde tercih edilen pnömatik modellerdir. Katalogda yer alan Osaka ve Gison havalı somun sıkma tabancaları, içerisinde elektrik motoru ve batarya bulunmadığı için düşük gövde ağırlığına sahiptir; 6–8 bar çalışma basıncı ve çift çekiçli (Twin Hammer) darbe mekanizmasıyla yoğun servis trafiğinde aralıksız çalışır.
Sıkma Torku (Fastening) ile Koparma Torku (Nut-Busting) Arasındaki Fark
Somun sıkma makinesi kataloglarını incelerken karşılaşılan iki farklı Nm (Newton-metre) değerinin sahadaki karşılığı şudur:
Maksimum Sıkma Torku (Fastening Torque): Makinenin ileri yönde bir cıvatayı sıkarken üretebildiği gerçek tork değeridir (örneğin 700 Nm veya 1.000 Nm).
Koparma / Sökme Torku (Nut-Busting Torque): Yıllarca yağmur, çamur ve ısıya maruz kalarak paslanmış, korozyona uğramış veya aşırı sıkılmış bir somunu geri yönde ilk yerinden oynatmak (çıtlatıp gevşetmek) için makinenin ilk birkaç saniyede üretebildiği maksimum tepe darbe kuvvetidir (örneğin 700 Nm sıkma torklu bir makinenin koparma torku 1.000–1.200 Nm olabilir).
Cıvata ve bijon işlemlerinizde makinenize tam uyum sağlayacak Cr-Mo darbeli lokmalar ve cırcır setleri için lokma takımları, bataryalı tüm profesyonel seri için akülü el aletleri ve akülü aletler, havalı tabancaları besleyen kompresör ve şartlandırıcılar için hava kompresörleri ile pnömatik ekipmanlar, manuel torklama ve cıvata tutma için ise anahtarlar kategorilerimizi inceleyebilirsiniz.
Somun Sıkma Makinesi Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Servisinize veya şantiye montaj ekibinize somun sıkma makinesi seçerken şu 4 teknik kriteri mutlaka değerlendirmelisiniz:
Segmanlı (Friction Ring) vs Pimli (Detent Pin) Kare Mil Tutucu: Lastik servislerinde günde onlarca kez lokma değiştiriyorsanız, lokmanın hızlıca takılıp çıkarıldığı segmanlı (C-halkalı / hog ring) kare mil seçmelisiniz. Yüksekte çelik konstrüksiyon veya iskele montajı yapıyorsanız, lokmanın milin ucundan aşağı düşmesini %100 engelleyen emniyet pimli ve O-ringli (detent pin) kare mil hayat kurtarır.
4 Kademeli Elektronik Tork Seçimi ve Auto-Stop (Otomatik Durdurma): 1.000 Nm'lik bir makineyle otomobil bijonu (standart 110–130 Nm) son kademede sıkılırsa bijon saplaması kopar. Üzerinde 1'den 4'e kadar elektronik tork/hız kademesi bulunan ve geri yönde somun gevşediği anda makineyi otomatik durdurup somunun yere düşmesini önleyen Reverse Rotation Auto-Stop modlu modeller tercih edilmelidir.
Siyah Cr-Mo (Krom Molibden) Darbeli Lokma Zorunluluğu: Darbeli somun sıkma makinelerinde kesinlikle parlak krom kaplı el cırcır lokmaları (Cr-V) kullanılmamalıdır; yüksek darbe altında parlak lokmalar çatlayıp parçalanabilir ve makinenin kare milini bozar. Yalnızca siyah fosfat kaplı Cr-Mo (Impact) darbeli lokmalar (Osaka derin darbeli lokma serileri gibi) kullanılmalıdır.
Batarya Amper Kapasitesi (5.0 Ah ve Üzeri): Yüksek torklu kömürsüz somun sıkma makineleri anlık darbe sırasında yüksek akım (Amper) çeker. Tam katalog torkunu alabilmek için 2.0 Ah ince aküler yerine 18V 5.0 Ah LXT veya 40V 4.0 Ah XGT yüksek akım deşarjlı bataryalarla kullanılmalıdır.
Otomotiv Bijon Sıkımında Saplama Kırmama ve Tork Anahtarı Kuralı
Profesyonel lastik ve mekanik servislerinde darbeli somun sıkma makinesinin temel görevi sökme (gevşetme) ve montajda bijonu düşük kademede boşluğunu alarak yaklaştırma işlemidir. Binek araç bijonları takılırken önce diş kaptırmamak için bijon 2–3 tur mutlaka elle tutturulmalı, ardından somun sıkma makinesinin 1. veya 2. (düşük) kademesinde sıkılmalı ve son nihai sıkım kalibre edilmiş bir mekanik tork anahtarı ile araç üreticisinin belirttiği değerde (genellikle 110–140 Nm) yapılmalıdır.
Akülü Somun Sıkma ve Sökme Karşılaştırma Tablosu
| Model / Tip | Marka | Voltaj / Motor | Maksimum Tork (Sıkma / Sökme) | Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|---|
| Makita DTW300Z Akülü Somun Sıkma | Makita | 18V LXT BL Kömürsüz | 330 Nm Sıkma / 580 Nm Sökme (1/2" Şaft) | Oto lastik, hafif çelik montaj ve mekanik bakım |
| Makita DTW1002Z Ağır Hizmet Somun Sıkma | Makita | 18V LXT BL Kömürsüz | 1000 Nm Sıkma / 1600 Nm Sökme (1/2" Şaft) | Çelik konstrüksiyon, köprü montajı ve iş makinesi bijonları |
| Makita TW010GZ 40V XGT Canavar Seri | Makita | 40V Max XGT BL Motor | 1800 Nm Sıkma / 2050 Nm Somun Kırma (3/4") | Ağır sanayi, kamyon ve paletli iş makineleri |
| Exen EN 406 SM Çift Akülü Set | EXEN | 20V Li-Ion / Çift Akü | 450 Nm Tork / LED Çalışma Işığı | Oto lastik servisleri, iskele kurulumu ve şantiye montajı |




















